Cách pha dung dịch mẹ chất điều hòa sinh trưởng 1 mg/mL

Nhiều công thức chỉ cần 0,1–2 mg chất điều hòa sinh trưởng cho mỗi lít môi trường, lượng quá nhỏ để cân chính xác mỗi lần pha. Giải pháp là pha sẵn dung dịch mẹ 1 mg/mL: cân một lần, dùng nhiều lần, và liều chỉ còn là phép đo thể tích.

Đội ngũ kỹ thuật Hóa Sinh · CEO Nguyễn Huỳnh Điệp Phương12/11/20264 phút đọc

Bàn thí nghiệm với cân phân tích, các chai thủy tinh màu nâu, bình định mức và cốc dung dịch — Ảnh minh họa: cân phân tích, chai nâu và bình định mức — dụng cụ cơ bản để pha dung dịch mẹ chất điều hòa sinh trưởng.

Dung dịch mẹ là gì?

Dung dịch mẹ (stock solution) là dung dịch đậm đặc pha sẵn của một hoặc một nhóm hóa chất, ví dụ khoáng đa lượng 10×, vi lượng 100× hay chất điều hòa sinh trưởng 1 mg/mL. Khi pha môi trường, chỉ cần hút đúng thể tích dung dịch mẹ thay vì cân lại từng chất, nên chính xác hơn, nhanh hơn và đồng đều giữa các mẻ.

100 mghoạt chất cho 100 mL dung dịch mẹ

1 mL = 1 mg/Lkhi thêm vào 1 lít môi trường

2–8 °Cbảo quản, tránh ánh sáng

Vì sao nên pha dung dịch mẹ?

Chính xác hơn: cân 100 mg sai số nhỏ hơn nhiều so với cân 0,5 mg.
Nhanh hơn: mỗi lần pha môi trường chỉ cần hút đúng số mL.
Đồng đều giữa các mẻ: cùng một dung dịch mẹ cho kết quả lặp lại tốt hơn.

Chọn dung môi cho từng chất

Phần lớn chất điều hòa sinh trưởng tan rất kém trong nước, nên cần một lượng nhỏ dung môi để hòa tan trước, sau đó mới thêm nước. Bảng dưới là dung môi được dùng phổ biến:

Bảng dung môi hòa tan chất điều hòa sinh trưởng: 6-BAP, kinetin, NAA, IBA dùng NaOH hoặc KOH loãng; 2,4-D và GA3 dùng ethanol; TDZ dùng DMSO — Dung môi phổ biến để hòa tan từng chất trước khi định mức bằng nước cất. Chỉ cần lượng nhỏ, đủ để chất tan hoàn toàn.

Chất	Nhóm	Dung môi phổ biến
6-BAP	Cytokinin	NaOH hoặc KOH 1 N (vài giọt đến vài mL)
Kinetin	Cytokinin	NaOH hoặc KOH 1 N
TDZ	Cytokinin	DMSO
NAA	Auxin	NaOH hoặc KOH 1 N
IBA	Auxin	NaOH/KOH 1 N hoặc ethanol
2,4-D	Auxin	Ethanol (hoặc NaOH 1 N)
GA₃	Gibberellin	Ethanol

Các bước pha 100 mL dung dịch 1 mg/mL

Năm bước pha 100 mL dung dịch mẹ chất điều hòa sinh trưởng 1 mg/mL — Quy trình chung cho hầu hết chất điều hòa sinh trưởng: hòa tan bằng dung môi trước, thêm nước sau, rồi định mức.

Cân chính xác 100 mg hoạt chất, cho vào cốc nhỏ hoặc bình định mức.
Nhỏ từ từ dung môi phù hợp (thường 1–5 mL), lắc nhẹ đến khi tan hoàn toàn, dung dịch trong.
Thêm nước cất từng ít một trong khi khuấy. Nếu dung dịch đục trở lại, thêm vài giọt dung môi.
Định mức đủ 100 mL bằng nước cất, lắc đều.
Rót vào chai sạch (tốt nhất chai nâu), dán nhãn tên chất, nồng độ 1 mg/mL, dung môi, ngày pha.

Thao tác với NaOH, KOH, ethanol và DMSO cần găng tay và kính bảo hộ. 2,4-D là chất có hoạt tính diệt cỏ: cân trong khu vực riêng và rửa dụng cụ kỹ.

Cách tính lượng dung dịch mẹ cần dùng

Với dung dịch mẹ 1 mg/mL, công thức rất đơn giản: số mL cần lấy = nồng độ mong muốn (mg/L) × thể tích môi trường (L).

Nồng độ trong môi trường	Cho 1 lít	Cho 5 lít
0,1 mg/L	0,1 mL	0,5 mL
0,5 mg/L	0,5 mL	2,5 mL
1 mg/L	1 mL	5 mL
2 mg/L	2 mL	10 mL

Với lượng nhỏ hơn 0,1 mL, nên pha thêm dung dịch trung gian 0,1 mg/mL (lấy 10 mL dung dịch mẹ, định mức 100 mL) để hút chính xác hơn.

Hấp hay lọc vô trùng?

Nhiều chất như 6-BAP, kinetin, NAA, 2,4-D thường được cho vào môi trường trước khi hấp theo quy trình thông dụng.
GA₃ kém bền nhiệt: nhiều quy trình lọc vô trùng qua màng 0,22 µm rồi cho vào môi trường đã hấp và nguội khoảng 45–50 °C.
IBA và IAA bị phân hủy một phần khi hấp và dưới ánh sáng; làm theo khuyến nghị của quy trình bạn đang dùng.

Bảo quản dung dịch mẹ ở 2–8 °C, tránh ánh sáng. Bỏ dung dịch khi thấy kết tủa không tan, đục hoặc có mốc. Xem thêm cách bảo quản hóa chất và dung dịch mẹ.

Hóa chất nhắc đến trong bài

C₁₂H₁₁N₅6-Benzylaminopurine (6-BAP)Tạo và nhân chồi0,5–2 mg/L C₁₀H₉N₅OKinetinTăng sinh chồi0,1–2 mg/L C₉H₈N₄OSThidiazuron (TDZ)Cytokinin hoạt tính mạnh0,01–0,5 mg/L C₁₂H₁₀O₂1-Naphthaleneacetic acid (NAA)Auxin tổng hợp0,1–2 mg/L C₁₂H₁₃NO₂Indole-3-butyric acid (IBA)Auxin kích thích ra rễ0,1–2 mg/LC₈H₆Cl₂O₃2,4-Dichlorophenoxyacetic acid (2,4-D)Auxin tạo mô sẹo0,5–2 mg/L C₁₉H₂₂O₆Gibberellic acid (GA₃)Kéo dài chồi0,1–1 mg/L KOHPotassium hydroxideChỉnh pHDung dịch 0,1–1 N

Xem theo nhóm: Chất điều hòa sinh trưởng: auxin, cytokinin, GA₃ · Hóa chất khử trùng, chỉnh pH và hóa chất chung

Câu hỏi thường gặp

Có dùng KOH thay NaOH để hòa tan được không?

Được. KOH và NaOH loãng (khoảng 1 N) đều được dùng phổ biến để hòa tan cytokinin và auxin. Lượng dùng rất nhỏ nên ảnh hưởng không đáng kể đến môi trường.

Vì sao dung dịch mẹ bị đục khi thêm nước?

Chất chưa tan hết hoặc dung môi chưa đủ. Thêm vài giọt dung môi và lắc đến khi trong rồi mới định mức.

Có thể pha chung nhiều chất trong một chai không?

Không nên. Mỗi chất cần dung môi và điều kiện bảo quản khác nhau; pha riêng giúp điều chỉnh liều linh hoạt và dễ truy lỗi.

Dung dịch mẹ 1 mg/mL khác dung dịch mẹ 100× thế nào?

1 mg/mL ghi theo khối lượng chất trong mỗi mL, thường dùng cho chất điều hòa sinh trưởng. 100× nghĩa là đậm đặc gấp 100 lần nồng độ cần trong môi trường (lấy 10 mL cho 1 lít), thường dùng cho khoáng và vitamin.

Dung dịch mẹ chất điều hòa sinh trưởng để được bao lâu?

Tùy chất, dung môi và điều kiện bảo quản. Bảo quản 2–8 °C, tránh ánh sáng, ghi ngày pha và bỏ khi đục, kết tủa hoặc có mốc; phòng lab nên tự quy định thời hạn cho từng loại.

Tài liệu tham khảo

Murashige T., Skoog F. (1962). A revised medium for rapid growth and bio assays with tobacco tissue cultures. Physiologia Plantarum, 15(3): 473–497. doi:10.1111/j.1399-3054.1962.tb08052.x
Skoog F., Miller C.O. (1957). Chemical regulation of growth and organ formation in plant tissues cultured in vitro. Symposia of the Society for Experimental Biology, 11: 118–131.
George E.F., Hall M.A., De Klerk G.-J. (chủ biên) (2008). Plant Propagation by Tissue Culture, 3rd ed., Vol. 1: The Background. Springer, Dordrecht. doi:10.1007/978-1-4020-5005-3

Về tác giả

Đội ngũ kỹ thuật Hóa Sinh

Chịu trách nhiệm chuyên môn: CEO Nguyễn Huỳnh Điệp Phương, Cử nhân Hóa học, 15 năm kinh nghiệm làm việc với hóa chất.

Gọi 09 29 81 78 78 Xem hồ sơ Lưu danh bạ