Bảo quản hóa chất nuôi cấy mô đúng cách
Bảo quản hóa chất sai cách thì hóa chất tốt vẫn cho môi trường kém: muối hút ẩm vón cục, sắt bị oxy hóa, vitamin và chất điều hòa sinh trưởng mất hoạt tính. Dưới đây là những nguyên tắc bảo quản mà phòng thí nghiệm nuôi cấy mô nào cũng nên áp dụng.
Nguyên tắc chung cho hóa chất dạng bột
- Đậy kín ngay sau khi dùng. Không khí ẩm là nguyên nhân hàng đầu khiến muối khoáng vón cục và cân sai khối lượng.
- Nơi khô, mát, tránh nắng trực tiếp. Không để hóa chất gần nồi hấp, bếp đun hay cửa sổ có nắng chiếu.
- Làm theo nhãn của nhà sản xuất. Nhãn ghi điều kiện bảo quản (nhiệt độ phòng hay 2–8 °C) và hạn dùng; đây là thông tin cần tuân theo trước tiên.
- Dùng muỗng sạch, khô cho từng lọ. Không đổ phần thừa trở lại lọ gốc để tránh nhiễm chéo.
- Ghi ngày mở nắp lên lọ. Giúp ưu tiên dùng lọ mở trước và theo dõi chất lượng.
- Lọ lấy từ tủ lạnh: chờ về nhiệt độ phòng rồi mới mở nắp. Mở ngay khi lọ còn lạnh, hơi nước trong không khí sẽ ngưng tụ vào bột.
Lưu ý riêng theo từng nhóm
| Nhóm hóa chất | Điểm cần chú ý |
|---|---|
| Muối hút ẩm: CaCl₂, NH₄NO₃ | Hút ẩm mạnh, dễ vón cục hoặc chảy nước. Đậy thật kín, có thể để lọ trong hộp kèm gói hút ẩm. |
| FeSO₄·7H₂O | Tinh thể xanh nhạt; khi bị oxy hóa trong không khí sẽ ngả vàng nâu. Đậy kín, tránh ẩm. |
| Vitamin: B1, vitamin C… | Nhiều loại được khuyến nghị bảo quản lạnh 2–8 °C, tránh ánh sáng. Vitamin C bị oxy hóa nhanh khi đã hòa tan nên pha dùng ngay. |
| Chất điều hòa sinh trưởng: 6-BAP, NAA, GA₃… | Bảo quản theo nhãn, thường ở nơi lạnh và tối. GA₃ kém bền nhiệt nên nhiều quy trình lọc vô trùng rồi bổ sung sau khi hấp. |
| Chất tạo gel: Agar, Gelrite | Để nơi khô ráo, túi buộc kín. Bột bị ẩm sẽ vón cục, khó hòa tan đều. |
| NaOCl (nước Javen) | Clo hoạt tính giảm dần theo thời gian, nhất là khi gặp nóng và ánh sáng. Để nơi mát, tối; không dùng dung dịch đã pha loãng để lâu. |
| KOH | Hút ẩm và ăn mòn. Đậy kín, đeo găng tay khi thao tác. |
Bảo quản dung dịch mẹ (stock)
Pha dung dịch mẹ giúp cân chính xác hơn và tiết kiệm thời gian, nhưng dung dịch cũng là môi trường dễ biến chất nếu bảo quản không đúng.
- Dán nhãn đầy đủ: tên, nồng độ (ví dụ 10×, 100× hoặc 1 mg/mL), ngày pha, người pha, điều kiện bảo quản.
- Bảo quản lạnh 2–8 °C cho các dung dịch mẹ khoáng, vitamin và chất điều hòa sinh trưởng.
- Tách riêng CaCl₂ khỏi dung dịch mẹ đa lượng để tránh kết tủa với phosphat và sulfat.
- Fe-EDTA đựng chai màu nâu hoặc bọc giấy bạc, vì phức sắt nhạy với ánh sáng.
- Vitamin có thể chia nhỏ và để đông lạnh, mỗi lần rã đông một ống, tránh rã đông nhiều lần.
- Bỏ ngay dung dịch bị đục, có kết tủa không tan, có váng hoặc mốc.
Công thức pha dung dịch mẹ có trong mục "Hướng dẫn sử dụng chi tiết" trên trang từng hóa chất, ví dụ cách pha Fe-EDTA 100×.
Môi trường đã pha và hấp
- Để nơi sạch, mát, tránh ánh sáng mạnh; xếp gọn để dễ kiểm tra.
- Nên dùng sớm. Trước khi cấy, kiểm tra từng bình: bỏ bình có đốm nấm, vẩn đục hoặc mặt thạch bị nứt, khô.
- Ghi ngày pha và loại môi trường lên bình hoặc khay để không nhầm lẫn.
Dấu hiệu hóa chất đã kém chất lượng
| Bạn thấy gì | Điều đó có nghĩa là |
|---|---|
| Muối khoáng vón cục, ướt hoặc chảy nước | Đã hút ẩm; khối lượng cân không còn chính xác. |
| FeSO₄ chuyển từ xanh nhạt sang vàng nâu | Sắt đã bị oxy hóa một phần. |
| Bột agar, Gelrite vón cục | Đã bị ẩm; khó hòa tan đều. |
| Dung dịch mẹ đục, có kết tủa không tan, váng hoặc mốc | Đã biến chất hoặc nhiễm; cần bỏ và pha mới. |
Hóa chất nhắc đến trong bài
Xem theo nhóm: Khoáng đa lượng cho môi trường nuôi cấy mô · Vi lượng và sắt chelate cho nuôi cấy mô · Vitamin cho môi trường nuôi cấy mô · Chất điều hòa sinh trưởng: auxin, cytokinin, GA₃ · Agar, gelrite, than hoạt tính và phụ gia nuôi cấy mô · Hóa chất khử trùng, chỉnh pH và hóa chất chung
Câu hỏi thường gặp
Hóa chất nuôi cấy mô có cần để tủ lạnh không?
Không phải tất cả. Muối khoáng thường để nhiệt độ phòng, nơi khô; nhiều vitamin và chất điều hòa sinh trưởng được khuyến nghị 2–8 °C. Hãy làm theo điều kiện ghi trên nhãn của từng sản phẩm.
FeSO₄ chuyển màu vàng nâu có dùng được không?
Màu vàng nâu cho thấy sắt đã bị oxy hóa một phần sang Fe³⁺. Để pha môi trường chuẩn, nên dùng tinh thể còn màu xanh nhạt và bảo quản kín để hạn chế oxy hóa.
Dung dịch mẹ để được bao lâu?
Tùy loại chất, nồng độ và điều kiện bảo quản. Nguyên tắc chung là bảo quản lạnh, dán nhãn ngày pha và bỏ ngay khi dung dịch đục, kết tủa hoặc có mốc.
Nên sắp xếp hóa chất trong phòng thí nghiệm như thế nào?
Xếp theo nhóm điều kiện bảo quản: nhóm để nơi khô mát, nhóm cần 2–8 °C và nhóm cần tránh ánh sáng. Tách riêng chất ăn mòn như KOH, NaOH và chất oxy hóa như NaOCl khỏi các hóa chất khác, dán nhãn rõ ràng và để chai chất lỏng ở kệ thấp.
Có cần gói hút ẩm khi bảo quản muối khoáng không?
Không bắt buộc nhưng hữu ích với muối hút ẩm mạnh như CaCl₂, NH₄NO₃: đặt lọ đã đậy kín trong hộp có gói hút ẩm giúp hạn chế vón cục và cân sai khối lượng.
Tài liệu tham khảo
- George E.F., Hall M.A., De Klerk G.-J. (chủ biên) (2008). Plant Propagation by Tissue Culture, 3rd ed., Vol. 1: The Background. Springer, Dordrecht. doi:10.1007/978-1-4020-5005-3
Về tác giả
Chịu trách nhiệm chuyên môn: CEO Nguyễn Huỳnh Điệp Phương, Cử nhân Hóa học, 15 năm kinh nghiệm làm việc với hóa chất.
Bài viết liên quan
Hóa chất & pha chếCách pha dung dịch mẹ chất điều hòa sinh trưởng 1 mg/mL
Hướng dẫn pha dung dịch mẹ 6-BAP, kinetin, NAA, IBA, 2,4-D, GA3, TDZ nồng độ 1 mg/mL: chọn dung môi, các bước pha, cách tính liều và bảo quản.
Tin Hóa Sinh11/11 là ngày gì? Hóa Sinh "mai mối" 11 cặp đôi hoàn hảo trong phòng nuôi cấy mô
11/11 là ngày gì? Ngày Độc thân, ngày hội mua sắm, Ngày Pepero… Còn trong phòng nuôi cấy mô, Hóa Sinh "mai mối" 11 cặp đôi hoàn hảo, kèm 3 câu đố vui.
Hỏi đápHấp khử trùng môi trường nuôi cấy ở 121 °C trong bao lâu là đủ?
Hấp khử trùng môi trường nuôi cấy ở 121 °C bao lâu là đủ: thời gian theo thể tích bình, hấp quá lâu gây hại gì và cách kiểm tra nồi hấp đạt hiệu quả.