11/11 là ngày gì? Hóa Sinh "mai mối" 11 cặp đôi hoàn hảo trong phòng nuôi cấy mô
Ngày 11/11 là ngày gì mà bốn con số 1 đứng cạnh nhau lại được nhắc đến nhiều như vậy? Nhiều người gọi đây là Ngày Độc thân. Nhưng trong phòng nuôi cấy mô thì ngược lại: hầu như chẳng thứ gì làm việc "một mình". Nhân dịp 11/11, Hóa Sinh giới thiệu 11 cặp đôi hoàn hảo mà dân lab nào cũng nên biết, 4 cặp nên "đường ai nấy đi", và 3 câu đố vui ở cuối bài.
11/11 là ngày gì?
11/11 là ngày gì? Ở nhiều nước châu Á, 11/11 được gọi là Ngày Độc thân vì bốn chữ số 1 giống bốn người đứng một mình. Ngày này bắt nguồn từ sinh viên Trung Quốc vào thập niên 1990, về sau thành ngày hội mua sắm lớn. Ở Hàn Quốc, 11/11 là Ngày Pepero; ở Mỹ là Ngày Cựu chiến binh.
11/11 ở mỗi nơi một ý nghĩa
Ngày 11/11 không phải là ngày lễ chính thức ở Việt Nam, nhưng giới trẻ biết đến nó qua hai cái tên: Ngày Độc thân và ngày hội săn khuyến mãi. Ở các nước khác, cùng một ngày lại mang những ý nghĩa rất khác nhau:
| Nơi | 11/11 là ngày gì? |
|---|---|
| Trung Quốc | Ngày Độc thân (Singles' Day), về sau trở thành ngày hội mua sắm trực tuyến lớn |
| Hàn Quốc | Ngày Pepero: tặng nhau bánh que Pepero vì que bánh trông giống chữ số 1 |
| Mỹ | Ngày Cựu chiến binh (Veterans Day), ngày lễ liên bang |
| Pháp, Bỉ, Anh và nhiều nước châu Âu | Ngày đình chiến, tưởng niệm kết thúc Thế chiến thứ nhất (11 giờ ngày 11/11/1918) |
| Việt Nam | Không phải ngày lễ; được biết đến như Ngày Độc thân và dịp mua sắm cuối năm |
Còn với Hóa Sinh, 11/11 là dịp vui để nói về những "cặp đôi" quen thuộc trong phòng nuôi cấy mô, nơi gần như mọi thành công đều đến từ sự phối hợp.
11 cặp đôi hoàn hảo trong phòng nuôi cấy mô
1. Auxin và cytokinin: cặp đôi quyền lực nhất
Hai nhóm chất điều hòa sinh trưởng này quyết định mẫu cấy sẽ "đi về đâu". Theo nguyên tắc kinh điển trong nuôi cấy mô: tỉ lệ auxin/cytokinin cao thì mẫu có xu hướng ra rễ, tỉ lệ thấp (cytokinin trội hơn) thì mẫu có xu hướng ra chồi, còn tỉ lệ cân bằng thường tạo mô sẹo. Auxin hay dùng là NAA, IBA; cytokinin hay dùng là 6-BAP, kinetin. Nồng độ cụ thể theo quy trình đã kiểm chứng cho từng giống.
2. Sắt và Na₂EDTA: "giữ tay nhau" để không kết tủa
Trong môi trường MS, FeSO₄·7H₂O (27,8 mg/L) luôn đi cùng Na₂EDTA (37,3 mg/L). EDTA tạo phức chelate giữ sắt ở dạng hòa tan, cây hấp thu được. Thiếu EDTA, sắt dễ bị oxy hóa và kết tủa, cây con vàng lá do thiếu sắt.
3. Agar và pH 5,7–5,8
Agar chỉ đông đẹp khi pH được chỉnh đúng trước khi hấp. pH quá thấp làm gel mềm, thậm chí không đông. Đọc thêm: vì sao chỉnh pH môi trường về 5,7–5,8.
4. Đường sucrose và cây con trong bình
Cây con trong bình quang hợp rất hạn chế, nên cần sucrose làm nguồn carbon và năng lượng. Môi trường MS thường dùng khoảng 30 g/L, tùy giai đoạn và quy trình.
5. Nồi hấp và 121 °C
Hơi nước bão hòa ở 121 °C (áp suất dư khoảng 1 atm) đủ diệt cả bào tử vi khuẩn. Với bình môi trường thể tích nhỏ, thời gian giữ nhiệt thường 15–20 phút; bình càng lớn càng cần lâu hơn. Xem nồi hấp tiệt trùng tại nuoicaymo.hoasinh.bio.
6. GA3 và màng lọc 0,22 µm
GA3 kém bền nhiệt, bị phân hủy một phần khi hấp. Nhiều quy trình lọc vô trùng dung dịch GA3 qua màng 0,22 µm rồi cho vào môi trường đã hấp, để nguội khoảng 50 °C.
7. Tủ cấy và cồn 70%
Lau tủ cấy, tay và dụng cụ bằng cồn 70% trước khi cấy. Cồn 70% sát trùng tốt hơn cồn gần nguyên chất vì lượng nước đi kèm giúp cồn thấm vào tế bào vi sinh vật và làm biến tính protein hiệu quả hơn. Tham khảo tủ cấy vô trùng.
8. Dung dịch mẹ và tủ lạnh 2–8 °C
Dung dịch mẹ khoáng, vitamin và chất điều hòa sinh trưởng nên cất tủ lạnh 2–8 °C, trong chai kín, chai nâu với chất nhạy sáng, ghi rõ ngày pha. Xem thêm: cách bảo quản hóa chất.
9. Máy đo pH và dung dịch chuẩn pH 4, pH 7
Máy đo pH chỉ đáng tin khi được hiệu chuẩn, thường bằng dung dịch chuẩn pH 4 và pH 7 trước mỗi buổi pha môi trường. Chỉnh pH bằng dung dịch KOH hoặc NaOH loãng và HCl loãng.
10. Than hoạt tính và giai đoạn ra rễ
Than hoạt tính hấp phụ phenol và các chất ức chế, giúp hạn chế hóa nâu và tạo điều kiện ra rễ. Vì than cũng hấp phụ cả chất điều hòa sinh trưởng, nên thường dùng ở giai đoạn ra rễ hoặc với loài hóa nâu nặng. Đọc thêm: mẫu cấy bị hóa nâu.
11. Cây con và giai đoạn huấn luyện
Cây con rời bình không thể "chia tay" đột ngột với môi trường ẩm. Giai đoạn huấn luyện (thuần dưỡng) giữ ẩm cao những ngày đầu rồi giảm dần, để lá hình thành lớp sáp và khí khổng hoạt động bình thường trước khi xuống vườn ươm.
Tỉ lệ auxin cytokinin: cặp đôi quyết định rễ hay chồi
Đây là lý do một bộ hóa chất nuôi cấy mô thường có cả hai nhóm. Giai đoạn nhân chồi dùng môi trường giàu cytokinin, giai đoạn ra rễ chuyển sang môi trường có auxin hoặc giảm hẳn cytokinin. Dùng cytokinin cao quá lâu có thể gây hiện tượng thủy tinh thể.
4 cặp đôi nên "đường ai nấy đi"
- Javel (NaOCl) và axit: tuyệt đối không trộn hay để gần nhau, vì phản ứng sinh khí clo độc. NaOCl dùng khử trùng mẫu cần để riêng, đậy kín.
- GA3 và nhiệt độ hấp: như cặp số 6, GA3 nên lọc vô trùng thay vì hấp cùng môi trường.
- IAA và ánh sáng: IAA dễ bị phân hủy dưới ánh sáng, nên pha xong cất chai nâu, để nơi tối và lạnh.
- Nước máy và môi trường nuôi cấy: nước máy chứa clo, canxi, magie và tạp chất thay đổi theo mùa; pha môi trường nên dùng nước cất hoặc nước khử ion.
Đố vui 11/11: bạn có phải "chuyên gia mai mối" phòng lab?
- Môi trường có tỉ lệ auxin/cytokinin cao, mẫu cấy có xu hướng ra rễ hay ra chồi?
- Trong môi trường MS, chất nào đi cùng FeSO₄ để sắt không bị kết tủa?
- Lau tủ cấy bằng cồn 70% hay cồn gần nguyên chất thì sát trùng tốt hơn, và vì sao?
Cặp đôi bền vững: phòng lab của bạn và Hóa Sinh
Hóa Sinh cung cấp môi trường MS, khoáng, vitamin, chất điều hòa sinh trưởng, chất tạo gel và hóa chất vi sinh cho phòng nuôi cấy mô. Mỗi trang sản phẩm đều có hướng dẫn pha chế chi tiết. Thiết bị và vật tư như tủ cấy, nồi hấp, máy khuấy, túi nuôi cấy có tại nuoicaymo.hoasinh.bio.
Cần tư vấn chọn hóa chất hay công thức môi trường? Gọi hotline 09 29 81 78 78, nhắn Zalo OA Hóa Sinh hoặc chat với nhân viên tư vấn ở góc phải màn hình. Chúc bạn một ngày 11/11 thật vui, và những mẻ cấy "thành đôi thành cặp"!
Hóa chất nhắc đến trong bài
Xem theo nhóm: Chất điều hòa sinh trưởng: auxin, cytokinin, GA₃ · Vi lượng và sắt chelate cho nuôi cấy mô · Agar, gelrite, than hoạt tính và phụ gia nuôi cấy mô · Môi trường MS pha sẵn và nguồn carbon
Câu hỏi thường gặp
11/11 là ngày gì ở Việt Nam?
Ở Việt Nam, 11/11 không phải ngày lễ chính thức. Giới trẻ biết đến ngày này như Ngày Độc thân và là dịp mua sắm, săn khuyến mãi cuối năm.
11/11 là ngày gì ở Hàn Quốc?
Ở Hàn Quốc, 11/11 là Ngày Pepero. Mọi người tặng nhau bánh que Pepero vì que bánh trông giống chữ số 1.
11/11 là ngày gì ở Mỹ?
Ở Mỹ, 11/11 là Ngày Cựu chiến binh (Veterans Day), một ngày lễ liên bang tôn vinh những người từng phục vụ trong quân đội.
Tỉ lệ auxin cytokinin ảnh hưởng thế nào đến mẫu cấy?
Tỉ lệ auxin/cytokinin cao thường kích thích ra rễ, tỉ lệ thấp (cytokinin trội) kích thích ra chồi, tỉ lệ cân bằng thường tạo mô sẹo. Nồng độ cụ thể theo quy trình đã kiểm chứng cho từng loài.
Vì sao sắt trong môi trường MS phải đi cùng Na₂EDTA?
Na₂EDTA tạo phức chelate giữ sắt ở dạng hòa tan để cây hấp thu được. Nếu thiếu EDTA, sắt dễ bị oxy hóa và kết tủa, cây con có thể vàng lá do thiếu sắt.
Về tác giả
Chịu trách nhiệm chuyên môn: CEO Nguyễn Huỳnh Điệp Phương, Cử nhân Hóa học, 15 năm kinh nghiệm làm việc với hóa chất.
Bài viết liên quan
Theo cây trồngNuôi cấy mô lan: danh sách hóa chất cần chuẩn bị
Nuôi cấy mô lan (hồ điệp, Dendrobium…): danh sách hóa chất cho từng giai đoạn khử trùng mẫu, gieo hạt, nhân protocorm, ra rễ và lưu ý chọn công thức.
Hóa chất & pha chếCách pha dung dịch mẹ chất điều hòa sinh trưởng 1 mg/mL
Hướng dẫn pha dung dịch mẹ 6-BAP, kinetin, NAA, IBA, 2,4-D, GA3, TDZ nồng độ 1 mg/mL: chọn dung môi, các bước pha, cách tính liều và bảo quản.
Hỏi đápHấp khử trùng môi trường nuôi cấy ở 121 °C trong bao lâu là đủ?
Hấp khử trùng môi trường nuôi cấy ở 121 °C bao lâu là đủ: thời gian theo thể tích bình, hấp quá lâu gây hại gì và cách kiểm tra nồi hấp đạt hiệu quả.